Dale Tromso

Wat maakt wol waardevol?
In de industrie wordt een grote verdeling gemaakt tussen wol die geschikt is voor kleding, en z.g. ‘tapijtwol’. Die laatste wol wordt overigens niet alleen gebruikt voor het vervaardigen van tapijten, maar ook voor bekledingstoffen en allerlei industriële toepassingen. Voor tapijten zijn de volgende eigenschappen van belang: slijtvastheid (sterke) van de wol, lengte van de vezels, glans en kleur.

Voor de kledingindustrie is vooral van belang dat wol zacht aanvoelt op de huid en voldoende veerkracht heeft.

ZACHTHEID
Merino en Polwarth – zeer zachte wol

Zachtheid van wol wordt bepaald door de fijnheid van de individuele vezels. Deze wordt objectief uitgedrukt in microns.
Wol die fijner is dan 31 microns valt in de kleding categorie. Alles wat in microns boven 33 microns zit kan worden gekwalificeerd als ‘tapijtwol’

Wanneer we het hebben over ‘zacht op de huid’ zijn we bij voorkeur op zoek naar wol met een fijnheid van minder dan 25 microns. Merino en Polwarth wol valt in deze categorie (doorgaans 22-23 microns).

De categorie 25-32 microns bevindt zich op de grens van wolsoorten, die door sommigen nog ‘draagbaar’ worden gevonden, maar door veel anderen al als ‘prikwol’ wordt betiteld. In deze categorie vindt men o.a. Blue Faced Leicester, Corriedale en sommige melkschapen. Ook lamswol van sommige vleesschapen kan in deze categorie vallen, al is deze wol vaak minder slijtvast dan wol van volgroeide schapen.

KLEUR
Romanov – mooie kleuren

Gekleurde wolsoorten zijn vooral waardevol voor de tapijtindustrie en voor spinners, vilters en andere wolliefhebbers. Deze wol hoeft immers niet te worden geverfd, en de natuurlijke kleuren zorgen voor variatie. In de kledingindustrie wordt veel minder gebruik gemaakt van wol in natuurlijke kleuren. Daarom dat in de industrie witte schapenwol het meest gevraagd is. Hoe witter de wol, hoe gemakkelijker deze in de fabriek geverfd kan worden, en hoe waardevoller de wol is.

LENGTE VAN DE VEZEL
Merino wol, de nummer 1 in de kledingindustrie

Om wol te kunnen spinnen tot een sterk garen is een minimum lengte van ca. 7 cm gewenst. Kortere vezels dienen met een veel hogere twist te worden gesponnen om een sterk garen te verkrijgen, en daarom zijn korte vezels alleen bij fijne wolsoorten en in de kledingindustrie acceptabel. (gemiddelde vezellengte van ca. 6 cm).

De lengte van de vezel wordt beïnvloed door het ras, maar ook door de periode tussen de scheerbeurten door. Doorgaans wordt een schaap 1x per jaar (aan het begin van de zomer) geschoren. Ideaal voor handspinners is een vezellengte van ca. 10-12 cm en niet langer dan ca. 15 cm. Veel wolvezel zijn korter. Texel wol is ca. 12 cm lang, maar Merino wol is bijvoorbeeld gemiddeld maar niet veel langer dan ca. 6 cm. De meeste wol heeft een vezellengte van 7-10 cm.

AFWEZIGHEID VAN KEMPHAAR
Kemphaar zijn holle, dikke vezels, die een vacht volume en ondersteuning geven. Kemphaar is vrij dik (ca. 40 microns) en bovendien laat het zich niet verven. De aanwezigheid van kemphaar is doorgaans ongewenst, omdat het zelfs de meest zachte wol ‘prikkelig’ maakt.

UNIFORMITEIT OVER DE HELE VACHT
Veel schapen hebben van oorsprong zowel fijne, zachte wol als ook veel grovere wol. Soms is de vacht alleen op een deel van het schaap langer en stugger (doorgaans aan de achterkant of ‘broek’ van het schaap) maar soms ook is dit ook op andere delen van het dier het geval. In een aantal gevallen is zelfs sprake van een ‘dubbele vacht’ waarbij een zachte, isolerende wollen ondervacht wordt gecombineerd met veel stugge, volume gevende en waterafstotende dekharen en kemphaar.

Dit maakt de schapen geschikt om zelfs in de meest barre, natuurlijke omstandigheden te overleven, maar het maakt hun wol voor industriële doeleinden veel minder waardevol. Het Shetland schaap is het meest bekende voorbeeld van een dergelijk primitief ras. Dit schaap heeft haar grote populariteit te danken aan het feit dat het voor een deel fijne tot zeer fijne wol heeft, die geschikt is om op de huid te dragen, maar die bovendien ook in een enorm aantal natuurlijke wolkleuren voorkomt, terwijl de wol bovendien relatief weinig lanoline bevat.

SAMENVATTING:
De waarde van de wol wordt in eerste instantie bepaald door de fijnheid, de vezellengte en de kleur. De prijs wordt doorgaans per gewicht berekend, waarbij een groot schaap met een uniforme vachtkwaliteit dus meer op zal leveren dan een klein schaap met veel variaties in de vacht. Voor spinners en viltsters zijn gekleurde vachten vaak het meest gevraagd, maar om te verven is witte wol beter geschikt.

Fijne wol (minder dan 25 micron) is vele malen meer waard dan grovere wol, omdat deze wol niet ‘prikt’ en dus direct op de huid kan worden gedragen. Wol van jonge dieren (lamswol of eerste schering) levert vaak ook vrij fijne wol op en is een redelijk alternatief voor handspinners die hun garen willen gebruiken voor het spinnen van breigarens. De ideale vezellengte voor handspinners ligt tussen 10-12 cm.

Fokkers die de wol willen verkopen dienen de wol van hun dieren met zorg te behandelen. Let er vooral op, dat de wol schoon blijft en dat er geen plantaardige resten en verkleuringen in zitten. Alleen wol die na het scheren als een los en doorzichtig vlies kan worden uitgespreid is geschikt is om te worden gesponnen. Daarbij is het bovendien van belang, dat aan de vacht nog te zien is van welk deel van het schaap de wol afkomstig is.

Cecile Sarneel is een handspinner, die al meer dan 25 jaar ervaring heeft met ruwe wol. www.spinnerofyarns.nl,